Tết Nguyên Đán không chỉ là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới thiêng liêng mà còn chứa đựng cả quan niệm sống cũng như những phong tục, tín ngưỡng mang đậm nét văn hoá dân tộc vừa sâu sắc lại vừa độc đáo. Vậy Tết Nguyên Đán có nguồn gốc từ đâu? Những phong tục, tập quán nào đã tạo nên bản sắc văn hoá đặc trưng của ngày Tết cổ truyền? Cùng Nhựa Việt Nhật tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!
Nguồn gốc của ngày Tết Nguyên Đán
Ngược dòng thời gian về với lịch sử, Tết Nguyên Đán (hay còn gọi là Tết Ta, Tết Âm lịch) có nguồn gốc sâu xa từ nền văn minh lúa nước của vùng Đông Á. Chữ "Tết" chính là biến âm của chữ "Tiết" (thời tiết), còn "Nguyên" có nghĩa là sự khởi đầu, "Đán" là buổi sáng sớm. Như vậy, Tết Nguyên Đán trọn vẹn nghĩa là buổi sáng khởi đầu của một năm mới, một chu kỳ canh tác mới.
Dù có những ảnh hưởng nhất định từ văn hóa phương Đông, nhưng đối với người Việt, Tết mang một bản sắc rất riêng qua sự tích "Bánh chưng bánh giầy" từ thời vua Hùng. Đó không chỉ là dịp để ăn mừng sự kết thúc của một vụ mùa, mà còn là lúc con người tạ ơn đất trời đã ban cho mưa thuận gió hòa. Tết từ đó trở thành linh hồn, là ngày lễ văn hóa không thể thiếu trong tâm thức mỗi người dân đất Việt.
-(1).jpg)
Ý nghĩa của ngày Tết Nguyên Đán
Trước hết, Tết là dịp để đoàn viên; dù ai đi ngược về xuôi, Tết chính là "chiếc vé" đưa mỗi người trở về bên mâm cơm gia đình, quây quần bên nhau, cùng chia sẻ những niềm vui, nỗi buồn của năm cũ và cùng đón chào năm mới. Bên cạnh đó, Tết còn là sự tri ân và tiếp nối truyền thống, nơi con cháu thành kính dâng hương lên tổ tiên, nhắc nhở nhau về đạo lý "uống nước nhớ nguồn".
Ngày Tết cũng là thời gian để mỗi người gắn kết những mối quan hệ mới, thắt chặt tình thân, tình bè bạn, đồng thời tận hưởng những chuyến du xuân, khám phá cảnh quan thiên nhiên thơ mộng, trữ tình và nạp thêm năng lượng mới để cống hiến, yêu thương quê hương, Tổ quốc.
Quan trọng không kém, Tết còn là thời điểm để mọi người tạm gác lại những lo toan, muộn phiền của năm cũ và chào đón một năm mới với nhiều hy vọng, khởi đầu mới. Theo quan niệm của người Việt Nam, Tết Nguyên Đán là thời điểm mà đất trời giao hòa, vạn vật sinh sôi nảy nở. Đây là thời điểm để con người cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình an khang, hạnh phúc.
Những phong tục cổ truyền trong ngày Tết Nguyên Đán
Những phong tục ngày Tết chính là "chất liệu" dệt nên bức tranh văn hóa rực rỡ của dân tộc. Dưới đây là một số phong tục chính:
Cúng ông Công ông Táo
Lễ cúng ông Công ông Táo diễn ra vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, là nghi lễ tiễn các vị thần bếp về trời để báo cáo công việc, việc tốt và việc xấu của gia chủ trong suốt năm qua. Theo tín ngưỡng dân gian, việc này giúp gia đình được che chở, công việc thuận lợi và năm mới bình an. Các gia đình thường chuẩn bị mâm cỗ cúng kèo theo cá chép, trầu cau, giấy vàng mã,...
Dọn dẹp và trang trí nhà cửa
Để đón Tết, mọi gia đình đều dọn dẹp, sửa sang và trang hoàng nhà cửa thật đẹp. Tất cả các đồ dùng trong nhà đều được lau chùi sạch sẽ, theo đúng ý nghĩa của năm mới - mọi thứ đều phải mới mẻ.
Ngoài ra, mọi người còn bày thêm cây quất, cành đào (hoặc mai), treo câu đối,... tạo nên không gian rực rỡ, ấm cúng.
Tảo mộ
Tảo mộ là phong tục viếng mộ và chăm sóc phần mộ tổ tiên trước Tết. Từ ngày 23 đến ngày 30 tháng Chạp, con cháu trong gia đình tụ họp đông đủ để thăm viếng, quét dọn mồ mả tổ tiên và dâng hương, đèn, hoa quả, mời vong linh tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu.
Gói bánh chưng, bánh giầy
Bánh chưng, bánh giầy là những món ăn không thể thiếu trong ngày Tết, tượng trưng cho đất và trời. Việc gói bánh không chỉ là để dâng lên tổ tiên mà còn là dịp các thành viên trong gia đình quây quần, trò chuyện, gắn kết tình thân. Mỗi chiếc bánh chứa đựng tấm lòng hiếu thảo và ước vọng một năm mới đầy đủ, sung túc.
Tổ chức lễ tất niên và đón giao thừa
Tiệc tất niên là thời điểm mọi người quây quần, tổng kết những sự kiện trong năm cũ. Giao thừa là khoảnh khắc thiêng liêng, được coi là thời khắc chuyển giao âm - dương, nơi các gia đình thực hiện nghi lễ cúng trời đất, tổ tiên, cầu mong một năm mới bình an, may mắn và hạnh phúc.
Tục xông nhà, chúc Tết và lì xì
Người xông nhà là người đầu tiên đến sau giao thừa, được cho là ảnh hưởng đến vận may cả năm của gia chủ. Vì vậy, chủ nhà thường mời người quen hợp tuổi, đẹp người đẹp nết đến xông nhà.
Theo tục lệ, thường vào mùng 1 Tết, con cái sẽ chúc Tết ông bà, cha mẹ lời chúc sức khỏe và trường thọ. Đáp lại, ông bà, cha mẹ cũng sẽ chúc lại con cháu bằng một phong bao lì xì có tiền đi kèm. Tiền lì xì thường là tiền mới, vì người ta quan niệm rằng, năm mới mọi thứ đều nên mới mẻ thì cả năm sẽ gặp nhiều điều may mắn.
Du xuân và hái lộc đầu năm
Sau Tết, nhiều người đi du xuân, tham quan danh lam thắng cảnh, chùa chiền hoặc hái lộc đầu năm để cầu may mắn, sức khỏe và tài lộc. Phong tục này vừa mang tính giải trí, thư giãn, vừa giúp con người tiếp nhận năng lượng tích cực, khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và văn hóa dân tộc.
.jpg)
Kết luận
Tết Nguyên Đán chính là ngày lễ văn hoá đặc biệt lưu giữ và nuôi dưỡng những giá trị truyền thống lâu đời của dân tộc. Dù xã hội ngày càng hiện đại, nhịp sống ngày càng hối hả, nhưng Tết vẫn giữ nguyên vai trò là sợi dây gắn kết con người với gia đình, quê hương và cội nguồn dân tộc. Việc trân trọng, gìn giữ và phát huy những giá trị văn hoá của Tết Nguyên Đán chính là cách để mỗi người Việt khẳng định bản sắc của mình, đồng thời tiếp nối mạch nguồn truyền thống trong hành trình hướng tới tương lai.