Lễ Ông Công Ông Táo là một nghi lễ quan trọng trong văn hoá truyền thống của người Việt, được tổ chức vào ngày 23 tháng Chạp hằng năm. Nghi lễ này không chỉ mang ý nghĩa tiễn các vị thần bếp về chầu trời để báo cáo việc tốt - xấu của gia chủ trong suốt một năm qua, mà còn gửi gắm ước vọng về một năm mới ấm no, bình an và hạnh phúc. Vậy nguồn gốc của Lễ Ông Công Ông Táo bắt nguồn từ đâu? Nghi lễ này cần được chuẩn bị và thực hiện như thế nào cho đúng truyền thống? Cùng Nhựa Việt Nhật tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!
Nguồn gốc hình thành của Lễ Ông Công Ông Táo
Lễ Ông Công Ông Táo có nguồn gốc từ tín ngưỡng dân gian văn hoá Á Đông nhưng đã được bản địa hoá để phù hợp với đời sống và tâm thức người Việt. Theo truyền thuyết, Táo Quân gồm hai thần ông và một thần bà gắn liền với câu chuyện về tình nghĩa vợ chồng, lòng chung thuỷ và sự hy sinh. Ba vị thần này được Ngọc Hoàng phong làm thần bếp, có nhiệm vụ trông coi việc bếp núc, giữ gìn nề nếp gia đình và ghi chép mọi hành vi thiện - ác của con người.
Trong quan niệm xưa, gian bếp không chỉ là nơi nấu nướng mà còn là trung tâm sinh hoạt của gia đình, biểu tượng cho sự sum vầy, ấm no và hạnh phúc. Vì vậy, Táo Quân được xem là vị thần gần gũi nhất với con người. Hằng năm, vào ngày 23 tháng Chạp, các vị Táo sẽ rời gian bếp để về chầu trời, báo cáo với Ngọc Hoàng về cuộc sống, đạo đức và sinh hoạt của mỗi gia đình. Từ đó, nghi lễ tiễn Ông Công Ông Táo ra đời như một nét đẹp văn hoá tín ngưỡng được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Ý nghĩa của ngày Lễ Ông Công Ông Táo
Lễ Ông Công Ông Táo không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn chứa đựng nhiều giá trị nhân văn sâu sắc. Trước hết, đây là dịp để mỗi gia đình thể hiện lòng thành kính, biết ơn đối với các vị thần đã che chở, bảo vệ cho mái ấm suốt một năm qua. Thông qua nghi lễ, con người gửi gắm ước mong về một năm mới bình an, sức khoẻ dồi dào, công việc thuận lợi và gia đạo hạnh phúc.
Bên cạnh đó, việc Táo Quân “báo cáo” mọi việc tốt – xấu trong năm cũng mang ý nghĩa giáo dục, nhắc nhở mỗi người sống lương thiện, cư xử đúng mực và giữ gìn đạo đức trong gia đình cũng như ngoài xã hội. Nghi lễ này còn góp phần gắn kết các thành viên trong gia đình khi cùng nhau chuẩn bị mâm cúng, dọn dẹp nhà cửa và chia sẻ những khoảnh khắc đoàn tụ, sum họp cuối năm.
Các nghi lễ truyền thống trong Lễ tiễn Ông Công Ông Táo
Chuẩn bị lễ vật cúng Ông Công Ông Táo
Vào ngày 23 tháng Chạp, các gia đình thường tiến hành lễ cúng tiễn Ông Công Ông Táo với sự chuẩn bị chu đáo cả về lễ vật lẫn không gian thờ cúng. Tuỳ theo phong tục từng vùng miền và điều kiện mỗi gia đình, mâm cúng có thể khác nhau nhưng vẫn giữ những lễ vật cơ bản như: hương, hoa, đèn nến, trầu cau, rượu, nước, vàng mã và mâm cơm cúng.
Chuẩn bị mâm cúng Ông Công Ông Táo
Đối với nhiều gia đình, mâm cúng Ông Công Ông Táo thường là mâm cơm mặn truyền thống với các món quen thuộc như xôi, gà luộc, giò, nem, canh, món xào cùng mâm ngũ quả.
Ngoài ra, gia chủ cũng có thể chuẩn bị mâm cúng chay hoặc các món ăn khác tùy theo sở thích và điều kiện của từng gia đình. Tuy nhiên, dù là mâm cúng nào, điều quan trọng là phải đầy đủ, tươm tất, thể hiện lòng thành kính của gia chủ đối với các vị thần Táo. Đặc biệt, cá chép là lễ vật không thể thiếu trong Lễ Ông Công Ông Táo, tượng trưng cho phương tiện để các vị Táo cưỡi vượt vũ môn về chầu trời.
.jpg)
Cách cúng lễ Ông Công Ông Táo
Lễ cúng ông Công ông Táo thường được thực hiện vào buổi sáng sớm ngày 23 tháng Chạp âm lịch. Gia chủ cần chuẩn bị một mâm cúng đầy đủ, trang trọng, sau đó thắp hương và khấn vái với lòng thành kính.
Lễ vật cúng có thể đặt trên bàn thờ thần linh, bàn thờ bếp hoặc ở vị trí trung tâm trong nhà. Trong khi cúng, gia chủ nên thắp khoảng 20 nén hương, đọc bài khấn ông Táo và cầu xin các vị thần phù hộ cho gia đình một năm mới an khang, thịnh vượng, gia đình hòa thuận, hạnh phúc.
Sau khi hoàn tất nghi lễ cúng, gia chủ hoá vàng mã và thả cá chép xuống ao hồ, sông suối,...
.jpg)
Kết bài
Ngày nay, dù nhịp sống hiện đại có nhiều thay đổi, Lễ Ông Công Ông Táo vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi về lòng biết ơn, sự sum vầy và niềm tin vào những điều tốt đẹp. Việc hiểu rõ nguồn gốc, ý nghĩa và các nghi lễ truyền thống không chỉ giúp mỗi gia đình thực hiện lễ cúng trọn vẹn hơn, mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hoá Việt cho các thế hệ mai sau.